భగవత్ గీత అధ్యయనం – భక్తియోగః – 1

ఓం శ్రీకృష్ణ పరమాత్మనే నమః

అథ ద్వాదశోఽధ్యాయః |
భక్తియోగః

శ్రీమద్భగవద్గీతను మొదటి అధ్యాయమైన ‘అర్జున విషాద యోగం’ నుండి కాకుండా, ‘భక్తి యోగం’ (12వ అధ్యాయం) నుండే అధ్యయనం చేయడం మన సంప్రదాయం. కాబట్టి మనం కూడా భక్తి యోగం నుండే ప్రారంభించి, భగవానుడు వివరించిన విషయాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నిద్దాం.

ఈ అధ్యాయం పూర్తిగా “భక్తి”కి సంబంధించినది. ఇది భక్తితోనే మొదలై భక్తితోనే ముగుస్తుంది; ఇందులో భక్తి రకాలు, భక్తుని లక్షణాలు, వివిధ ఆధ్యాత్మిక సాధనలు మొదలైన అంశాలు ఉన్నాయి.

పూర్వ అధ్యాయాలతో సంబంధం: 2వ అధ్యాయం నుండి 11వ అధ్యాయం వరకు, భగవానుడు నిర్గుణోపాసన, అక్షర పరబ్రహ్మ తత్త్వం, జ్ఞాన-విజ్ఞానాలు, విభూతి యోగం, విశ్వరూప సందర్శన యోగం మరియు సగుణోపాసన వంటి వివిధ అంశాలను వివరించారు. చివరగా, 11వ అధ్యాయంలో అర్జునుడికి తన విశ్వరూపాన్ని చూపించారు.

అర్జున ఉవాచ:
“ఏవం సతతయుక్తా యే భక్తాస్త్వాం పర్యుపాసతే |
యే చాప్యక్షరమవ్యక్తం తేషాం కే యోగవిత్తమాః” || 1 ||

భావం: నిరంతరం నిన్ను సేవించే భక్తులు మరియు నాశనము లేని అగోచరమైన అక్షరబ్రహ్మమును ఉపాసించే వారిలో ఎవరు గొప్ప యోగవేత్తలు? అని అర్జునుడు అడిగాడు

11వ అధ్యాయం (విశ్వరూప సందర్శన యోగం) చివరలో, భగవానుడు అర్జునుడిని “మత్కర్మకృత్” (నా కోసమే కర్మలు చేసేవాడు) కావాలని నిర్దేశించారు. అంటే, పూజ లేదా ఇతర సత్కర్మలను భగవానుడికి అర్పితంగా, ఆయన కోసమే చేయాలని అర్థం. నిర్గుణోపాసన గురించి మరియు ఈ “మత్కర్మకృత్” (సగుణోపాసన/కర్మయోగం) గురించి భగవానుడు చెప్పిన పూర్వ బోధనలను విని అర్జునుడు గందరగోళానికి గురయ్యాడు. రెండు రకాల ఉపాసకులలో – అంటే సగుణోపాసన చేసే భక్తుడు (భగవానుడి కోసం పూజలు, అర్పణలు చేసేవాడు) లేదా నిర్గుణోపాసన చేసే భక్తుడు (ఇంద్రియాలకు అందని అక్షర పరబ్రహ్మను ఉపాసించేవాడు) – వీరిలో ఎవరు యోగంలో అత్యుత్తములు అని తెలుసుకోవాలని అర్జునుడు కోరుకున్నాడు.

శ్రీభగవానువాచ
“మయ్యావేశ్య మనో యే మాం నిత్యయుక్తా ఉపాసతే |
శ్రద్ధయా పరయోపేతాః తే మే యుక్తతమా మతాః” || 2 ||

భావం: భగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: “ఎవరైతే తమ మనస్సును నాపై నిలిపి, నిరంతర భక్తితో నన్ను ఆరాధిస్తారో, వారే అత్యుత్తమ యోగులని నా అభిప్రాయం.”

భగవంతుడు ఇచ్చిన అత్యుత్తమమైన మరియు సమతుల్యమైన వివరణ ఇది. సగుణ ఉపాసన లేదా నిర్గుణ ఉపాసన అనే ప్రశ్న విషయంలో, భగవంతుడు “ఎవరైతే తమ చిత్తాన్ని నాపై నిలిపి నిరంతరం నన్ను ఆరాధిస్తారో, వారే ఉత్తమ యోగి” అని చెబుతున్నారు. వారు సగుణ ఉపాసకులైనా లేదా నిర్గుణ ఉపాసకులైనా సరే. ఇక్కడ మూడు షరతులు ఉన్నాయి: 1) మనస్సును భగవంతునిపై నిలపడం, 2) నిరంతర భగవత్ చింతన, మరియు 3) శ్రద్ధతో కూడిన ఆరాధన. భగవంతుడు ఏ నిర్దిష్ట విధానం లేదా సంస్కృతికి కాకుండా, పైన పేర్కొన్న అంశాలకే ప్రాధాన్యతనిచ్చారు. కులం, మతం, భక్తి రకం లేదా ఆశ్రమం వంటి భేదాలతో సంబంధం లేకుండా ఇది వర్తిస్తుంది.

తదుపరి రెండు శ్లోకాలలో, భగవంతుడు నిర్గుణ ఉపాసన యొక్క లక్షణాలను వివరిస్తున్నారు.

“యే త్వక్షరమనిర్దేశ్యమ్ అవ్యక్తం పర్యుపాసతే |
సర్వత్రగమచిన్త్యం చ కూటస్థమచలం ధ్రువమ్” || 3 ||
సన్నియమ్యేంద్రియగ్రామం సర్వత్ర సమబుద్ధయః |
తే ప్రాప్నువన్తి మామేవ సర్వభూతహితే రతాః” || 4 ||

భావం: ఎవరైతే తమ ఇంద్రియాలను నిగ్రహించి, అన్ని పరిస్థితులలోనూ సమబుద్ధిని కలిగి ఉండి, సమస్త జీవరాశి శ్రేయస్సులో నిమగ్నమై, నన్ను ‘అక్షర పరబ్రహ్మ’గా (ఇంద్రియాలకు అందనివాడు, నిర్దిష్ట స్వరూపం లేనివాడు, వికారం లేనివాడు, చలించనివాడు, శాశ్వతుడు మరియు సర్వవ్యాపి అయినవాడు) ఆరాధిస్తారో, అటువంటి వారు నన్నే పొందుతారు.”
పరమాత్మ నిర్గుణ మరియు సగుణ రూపాలలో ఉన్నప్పటికీ, నిర్గుణ ఉపాసన లేదా సగుణ ఉపాసన – ఏ మార్గంలోనైనా అంతిమ లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి అవసరమైన అర్హత మాత్రం ఒక్కటే అని గమనించాలి. 3వ శ్లోకంలో పరబ్రహ్మ స్వరూపం గురించి, 4వ శ్లోకంలో ఆయనను పొందేందుకు అవసరమైన అర్హతల గురించి వివరించబడింది. నిరంతర అనుబంధం, భక్తి మొదలైన వాటి ద్వారా, నిర్దిష్టమైన ఉపాసనా పద్ధతితో సంబంధం లేకుండానే పరమాత్మను పొందడం సాధ్యమవుతుంది. ఉపాసకుడికి ఈ క్రింది లక్షణాలు అవసరం:

1. సన్నియమేంద్రియగ్రామం – ఇంద్రియాలను పూర్తిగా మరియు సముచితంగా అదుపులో ఉంచుకోవడం.
2. సర్వత్ర సమబుద్ధయః – సమస్త ప్రాణుల పట్ల సమభావన కలిగి ఉండటం.
3. సర్వభూతహితే రతాః – సమస్త ప్రాణుల శ్రేయస్సును కోరుతూ మేలు చేయడం.
   తదుపరి శ్లోకంలో, “ఈ రెండు రకాల ఉపాసనలలో, నిర్గుణోపాసన చాలా మందికి, ముఖ్యంగా ‘దేహభావం’ (అంటే తమ శరీరం పట్ల మమకారం లేదా స్వకేంద్రిత దృక్పథం) కలిగిన వారికి కష్టతరమైనది” అని భగవానుడు స్పష్టం చేశారు.

జై శ్రీకృష్ణ
ధర్మో రక్షతి రక్షితః