భగవత్ గీత అధ్యయనం – పురుషోత్తమ ప్రాప్తి యోగం – 1

ఓం శ్రీకృష్ణ పరమాత్మనే నమః

శ్రీమద్భగవద్గీత – 15వ అధ్యాయం
పురుషోత్తమ ప్రాప్తి యోగం

ఈ అధ్యాయం “పురుషోత్తమ ప్రాప్తి యోగం” అని పిలువబడుతుంది. ‘పురుషోత్తముడు’ అంటే అత్యున్నతుడు లేదా పరమాత్మ అని అర్థం. ఆయన ‘క్షర పురుషుడు’ (క్షేత్రం లేదా ప్రకృతితో ముడిపడి ఉన్నవాడు) మరియు ‘అక్షర పురుషుడు’ (జీవుడు – మనస్సుతో ముడిపడి ఉన్నవాడు) కంటే పూర్తిగా భిన్నమైనవాడు మరియు అత్యున్నతమైనవాడు. పరమాత్మ స్వరూపం, ఆయన గుణాలు, ఆయనను ఎలా పొందాలి మరియు దానివల్ల కలిగే ప్రయోజనం ఏమిటి – ఈ విషయాలన్నీ భగవంతుడు ఇందులో బోధించారు, అందుకే దీనికి “పురుషోత్తమ ప్రాప్తి యోగం” అని పేరు వచ్చింది.
మునుపటి అధ్యాయాలతో సంబంధం:
గత అధ్యాయాలలో, పరమాత్మ త్రిగుణాల గురించి మరియు వాటిని అధిగమించి ‘త్రిగుణాతీతుడు’ అయ్యే మార్గాల గురించి వివరించారు. అలాగే, వీటిని దాటి భగవంతుడిని చేరుకోవడానికి ‘అనన్య’ మరియు ‘నిశ్చల’ భక్తి అవసరమని నొక్కి చెప్పారు. అటువంటి భక్తిని పొందడానికి, ఈ అధ్యాయంలో భగవంతుడు సంసారాన్ని ఒక ‘అశ్వత్థ వృక్షం’ (రావి చెట్టు)గా వర్ణించి, దానిని ఛేదించడానికి ‘అసంగ’ (అనాసక్తి) మరియు ‘దృఢమైన వైరాగ్యం’ అనే ఖడ్గం అవసరమని వివరిస్తున్నారు.
అందులోని ముఖ్యాంశాలు:
శ్లోకం 1 నుండి 6 వరకు – సంసార వృక్షం యొక్క స్వభావం మరియు భగవత్ ప్రాప్తి
శ్లోకం 7 నుండి 11 వరకు – జీవాత్మ గురించిన విచారణ
శ్లోకం 12 నుండి 15 వరకు – భగవంతుని సర్వవ్యాపకత్వం మరియు ఆయన ప్రభావం
శ్లోకం 16 నుండి 20 వరకు – క్షర, అక్షర పురుషులు మరియు పురుషోత్తముని గురించిన వివరాలు

శ్రీభగవానువాచ
“ఊర్ధ్వమూలమధఃశాఖమశ్వత్థం ప్రాహురవ్యయమ్ |
ఛందాంసి యస్య పర్ణాని యస్తం వేద స వేదవిత్” || 1 ||

భావం: వేదాలు మరియు వేదవేత్తలు ఈ సంసారాన్ని ఒక అశ్వత్థ వృక్షంతో పోలుస్తారు; దీనికి వేదాలే ఆకులుగా ఉంటాయి, వేర్లు పైభాగంలోనూ మరియు కొమ్మలు కింది వైపుననూ ఉంటాయి. దీనిని తెలుసుకున్నవాడే ‘వేదవిత్’ (వేదవేత్త) అని పిలవబడతాడు.

ఈ సంసారం ఒక వృక్షం వంటిది. అయితే, ఇది మనం సాధారణంగా చూసే చెట్టు వంటిది కాదు. సాధారణ చెట్లకు వేర్లు కింద ఉండి, కొమ్మలు పైకి ఉంటాయి. కానీ, ఈ అశ్వత్థ వృక్షం ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, దీని వేర్లు పైకి ఉండి కొమ్మలు కిందికి ఉంటాయి. ఇక్కడ ‘అశ్వత్థ’ అంటే దాని మూలం (ఆది) తెలియనిది అని అర్థం; అది ఈ క్షణం ఉండి, మరుక్షణమే లేనట్లుగా కనిపించవచ్చు.
పూలు, పండ్లు, ధాన్యం వంటి ఫలాలను పొందడానికి, వేర్లు భూమిలోపల ఉన్న మొక్కలకు నీరు పోయడం మనకు అలవాటు. చెట్టు పైకి పెరుగుతుందని మనం భావిస్తాము. కానీ, పైన వివరించిన సంసార వృక్షానికి వేర్లు పైకి, కొమ్మలు కిందికి ఉంటాయి. ఈ సంసార వృక్షం ఇచ్చే పండ్లు మరియు ఇతర ప్రయోజనాల కోసం ఆశపడి, మనం పైన ఉన్న పరమాత్మను ఆరాధించడం విస్మరించి, లౌకిక కార్యాల కోసం కింది వైపు (భౌతిక ప్రపంచం వైపు) పరుగెడుతుంటాము. అంటే, జీవుడిని పరమాత్మతో కలపని ఈ అశ్వత్థ వృక్ష సంబంధిత కార్యాలలోనే (వేద పఠనం, జపం వంటి వాటిలో కూడా కేవలం లౌకిక ప్రయోజనాల కోసమే నిమగ్నమవ్వడం వంటివి) ఉండిపోతాము.

ఇలా జరగడానికి కారణం ఏమిటంటే, ఈ జగత్తు (అవ్యక్తం) పరమాత్మ అనే బీజం నుండే ఉద్భవించింది. మరొక కారణం ఏమిటంటే, మనం చూసేవి లేదా చేసే పనులన్నీ ‘మాయ’ ప్రభావం వల్ల కలిగేవే. ఒకే విషయం కొందరికి సానుకూలంగానూ, మరికొందరికి ప్రతికూలంగానూ అనిపించవచ్చు; ఇది నది లేదా చెరువు నీటిలో కనిపించే చెట్టు ప్రతిబింబం లాంటిది. సాధారణంగా రోడ్డు పక్కన ఉన్న చెట్టు ప్రయాణికులకు ఎటువంటి ఆటంకం కలిగించదు. కానీ తుఫాను వంటి కారణాల వల్ల అది నేలకూలినప్పుడు, దాని కొమ్మలు కిందికి, వేర్లు పైకి ఉండి ప్రయాణానికి అడ్డంకిగా మారుతాయి. అప్పుడు మన గమ్యాన్ని చేరుకోవడానికి వీలుగా ఆ చెట్టు కొమ్మలను, కాండాన్ని నరికి దారిని సులభం చేసుకుంటాం. అదే విధంగా, ఈ ‘సంసార వృక్షం’ బ్రహ్మ మార్గంలో పయనించడానికి ఒక అడ్డంకిగా ఉంటుంది, అందుకే దీనిని తలక్రిందులుగా ఉన్నట్లుగా వర్ణిస్తారు. దృఢమైన సంకల్పంతో మరియు ‘అసంగ’ (అంటే దేనికీ అతుక్కుపోని లేదా అంటిపెట్టుకుని ఉండని స్థితి) అనే సాధనంతో దీనిని నరికివేయాల్సిన అవసరం ఉంది.
“అశ్వత్థం” అనే పదంలో “శ్వః” (Swah) అంటే రేపు అని, “న స్థః” (Nasthah) అంటే కనిపించకపోవడం లేదా నిలవకపోవడం అని అర్థం. ఈ సంసారం (జీవిత చక్రం) ఎలాంటిదంటే, రేపు దీని ఉనికి ఉంటుందో లేదో అన్న సందేహం ఎప్పుడూ ఉంటుంది.
“అవ్యయం” అంటే నాశనం లేనిది అని అర్థం. జీవుడు ఈ జీవిత చక్రంలో ఉన్నంత కాలం ఈ వృక్షం అతనికి అతుక్కుని ఉంటుంది కాబట్టి, ఇది అవ్యయం (అంతం లేనిది) అని చెప్పబడింది. అలాగే, ఆత్మతత్త్వాన్ని గ్రహించేంత వరకు అజ్ఞానికి కష్టాలు అనంతంగా ఉంటాయి; అందుకే ఇది “అవ్యయం”.
పరమాత్మయే ఈ సంసార వృక్షం ఏర్పడటానికి మూలకారణం. ఈ రహస్యమైన వృక్షం గురించి తెలిసినవాడు వేదాలను తెలిసినవారితోనూ, జ్ఞానితోనూ సమానం.

జై శ్రీకృష్ణ
ధర్మో రక్షతి రక్షితః