భగవద్గీత అధ్యయనం – భక్తియోగః -3

శ్రీ కృష్ణ పరమాత్మనే నమః

అథ చిత్తం సమాధాతుం న శక్నోషి మయి స్థిరమ్ |
అభ్యాసయోగేన తతో మామిచ్ఛాప్తుం ధనంజయ || 9 ||

భావం: అర్జునా! ఒకవేళ నీ మనస్సును మరియు చిత్తాన్ని నాపై నిరంతరం నిలపలేకపోతే, అలా చేయగలిగే స్థాయికి చేరే వరకు నిరంతరం సాధన చేస్తూ ఉండు.

భగవంతుడు ఇలా చెబుతున్నాడు: ఒకవేళ ఎవరైనా తమ మనస్సును మరియు చిత్తాన్ని ఆయనపై నిలపలేకపోతే, వారు ప్రయత్నాన్ని విడిచిపెట్టకూడదు. మన దైనందిన వ్యవహారాలు లేదా చదువు వంటి వాటిలో ఏకాగ్రత కోసం మనం ఎలాగైతే పద్ధతులను పాటిస్తామో, అలాగే ఇక్కడ కూడా ఏకాగ్రత సాధించడానికి ప్రయత్నిస్తూనే ఉండాలి. దీనికి వేరే మార్గం లేదు; ప్రయత్నాన్ని విడిచిపెడితే మోక్షం వైపు అడుగు వేయలేరు. 6వ అధ్యాయంలో కూడా భగవంతుడు ఈ విషయాన్నే నొక్కి చెప్పారు (ఉదాహరణకు: 6-26 శ్లోకంలో “యతో యతో నిశ్చరతి… నియమ్యైతత్ ఆత్మన్యేవ వశం నయేత్”). అలాగే 6-35 శ్లోకంలో భగవంతుని దృఢమైన మాట ఏమిటంటే: “అసంశయం మహాబాహో… అభ్యాసేన తు కౌంతేయ వైరాగ్యేణ చ గృహ్యతే”.

పై రెండు పద్ధతుల ద్వారా ఎవరైనా విజయం సాధించలేకపోతే, తదుపరి శ్లోకంలో భగవంతుడు మరొక మార్గాన్ని సూచిస్తున్నారు.

అభ్యాసేఽప్యసమర్థోఽసి మత్కర్మపరమో భవ |
మదర్థమపి కర్మాణి కుర్వన్ సిద్ధిమవాప్స్యసి || 10 ||

ఒకవేళ నిరంతర సాధన (అభ్యాసం) చేయడానికి కూడా నువ్వు అసమర్థుడవైతే, నీ పనులన్నింటినీ నాకే అర్పితం చేస్తూ నిర్వహించు. తద్వారా నువ్వు మోక్షాన్ని పొందగలవు.

ఇది భగవంతుడు కేవలం అర్జునుడికే కాకుండా మనందరికీ బోధిస్తున్న మరొక పద్ధతి.

“మత్కర్మపరమో భవ” – అంటే, ఎవరైతే తమ మనస్సును మరియు చిత్తాన్ని భగవంతునిపై నిలపలేరో మరియు సాధన కూడా చేయలేరో, వారు చేసే పనులన్నింటినీ ఆయనకే అర్పించాలని భగవంతుడు చెబుతున్నాడు. మరో మాటలో చెప్పాలంటే, దైవ కార్యాలు, ధర్మ కార్యాలు మరియు పరోపకారంలో నిమగ్నమవ్వాలి; ఇతర జీవులకు హాని చేయకుండా వారికి మేలు చేయాలి. అలాగే జపం, ప్రార్థన, పూజ, వ్రతాలు చేస్తూ, భగవానునికి సర్వస్వం నిస్వార్థంగా/పూర్ణ హృదయంతో సమర్పించాలి.

పైన చెప్పినవి చేయడం వలన మనస్సు పవిత్రమవుతుంది మరియు ఏకాగ్రత మొదలైన వాటి పట్ల చిత్తం చైతన్యవంతమవుతుంది. ఇక్కడ గమనించదగ్గ విషయం ఏమిటంటే, ఇవన్నీ “మాతృధామం”గా చేయాలి కానీ “త్వర్ధామం”గా కాదు. ఇవన్నీ సకామ కర్మతో కాకుండా నిష్కర్మ కర్మతో చేయడం ద్వారా జ్ఞానాన్ని పొందవచ్చు.

తర్వాతి శ్లోకంలో, భగవానుడు ఎంత దయాళుడంటే, ఎవరైనా పైన చెప్పినవి పాటించలేకపోతే, ఆయన మరో పరిష్కారాన్ని/మార్గం ఇస్తున్నాడు.

అథైతదప్యశక్తోఽసి కర్తుం మద్యోగమాశ్రితః |
సర్వకర్మఫలత్యాగం తతః కురు యతాత్మవాన్” || 11 ||

ఒకవేళ నా యోగ మార్గాన్ని అనుసరించి (నాకు అంకితమై) కర్మలు ఆచరించడం నీకు సాధ్యం కాకపోతే, నీ మనస్సును అదుపులో ఉంచుకుని, సమస్త కర్మల ఫలితాలను త్యజించు.

8 నుండి 10 శ్లోకాలలో సూచించిన పద్ధతులను పాటించడం ఎవరికైనా సాధ్యం కాకపోతే, భగవంతుడు మరొక మార్గాన్ని సూచించాడు: అదే సమస్త కర్మల ఫలితాలను త్యజించడం. మరో మాటలో చెప్పాలంటే, ఉదయం నిద్రలేచినప్పటి నుండి రాత్రి పడుకునే వరకు చేసే పనులన్నీ కేవలం భగవంతుని కోసమే చేస్తున్నాననే భావనను అలవర్చుకోవాలి. తాను కేవలం ఒక నిమిత్తమాత్రుడినని, జరుగుతున్నదంతా పరమాత్మ సంకల్పం వల్లేనని భావించి, ఆ పనులను ‘భగవదర్పణం’ చేయాలి. నిస్వార్థ భావనయే ఇక్కడ కీలకం. అయితే, ‘కర్మఫల త్యాగం’ అంటే కేవలం మంచి పనుల ఫలితాల త్యాగమేనని, చెడు పనుల విషయంలో ఇది వర్తించదని ప్రత్యేకంగా చెప్పనవసరం లేదు. కాలక్రమేణా ఇటువంటి వైఖరిని అలవర్చుకోవడం వల్ల, చెడు పనులు చేసే ప్రవృత్తి కూడా నశిస్తుంది. దానధర్మాలు చేసేటప్పుడు లేదా పూజలు నిర్వహించేటప్పుడు, “నేను చేస్తున్నాను” అనే అహంకారాన్ని విడనాడితేనే పరిపూర్ణమైన కర్మఫల త్యాగం సిద్ధిస్తుంది.

భగవంతుడు 8 నుండి 11 శ్లోకాలలో సూచించిన పద్ధతులు శ్రేష్ఠత క్రమంలో ఉన్నాయని గమనించాలి; అంటే, 11వ శ్లోకంలోని పద్ధతి మిగిలిన వాటి కంటే ఉన్నతమైనది. ప్రతి సూచన స్వయంగా ఉత్తమమైనదే, సాధకుడు తన సామర్థ్యాన్ని బట్టి తగిన మార్గాన్ని ఎంచుకోవాలి. ప్రారంభ దశలో ఉన్నవారికి లేదా సామాన్యులకు 11వ శ్లోకంలో చెప్పిన పద్ధతి అత్యంత అనుకూలమైనది; క్రమంగా వారు 8వ శ్లోకంలో చెప్పిన స్థితికి చేరుకుని, తద్వారా ముక్తిని పొందుతారు. ఈ విధంగా, మోక్షాన్ని కోరుకునే సాధకుడు (ముముక్షువు) తన పాపరాశులను తొలగించుకుని చిత్తశుద్ధిని పొందుతాడు. అదే సమయంలో, 8వ శ్లోకంలో పేర్కొన్న లక్షణాలు కలిగిన వ్యక్తికి ముక్తిని పొందడం సులభం, ఎందుకంటే అతను స్థిరమైన చిత్తంతో భగవంతునిపై ఏకాగ్రత ఉంచగలడు.

తదుపరి శ్లోకంలో, భగవంతుడు కర్మఫల త్యాగం యొక్క విశిష్టతను వివరిస్తున్నాడు.

శ్రేయో హి జ్ఞానమభ్యాసాత్ జ్ఞానాద్ధ్యానం విశిష్యతే.
ధ్యానాత్ కర్మఫలత్యాగః త్యాగాత్ శాంతిరనన్తరమ్” ॥12 ॥

భావం: జ్ఞానం లేని అభ్యాసానికి బదులుగా జ్ఞానము ఉత్తమమైనది, జ్ఞానమునకు బదులుగా ధ్యానము ఉత్తమమైనది, ధ్యానముతో కూడిన మనస్సుకు బదులుగా కర్మఫలత్యాగము ఉత్తమమైనది, అటువంటి కర్మఫలత్యాగము చిత్తశాంతికి దారి తీస్తుంది

జ్ఞానాద్ధ్యానం విశిష్యతే: జ్ఞాన విషయాలను చింతన చేస్తూ, ఆ అనుభూతిని పొందే ప్రయత్నమే ధ్యానం. కాబట్టి, కేవలం పుస్తక జ్ఞానం కంటే ధ్యానం శ్రేష్ఠమైనది.
ధ్యానాత్కర్మఫలత్యాగః: కర్మఫల త్యాగ భావన కలిగిన వ్యక్తి బాహ్య విషయాల పట్ల అనాసక్తితో ఉంటాడు. ధ్యాన స్థితిలో అతను బంధాలకు అతీతంగా ఉంటాడు. అందుకే, మోక్షాన్ని పొందడానికి ‘నిష్కామ కర్మ యోగం’ అత్యుత్తమ మార్గం. ప్రపంచంలో చాలామంది ‘నివృత్తి’ మార్గం కంటే ‘ప్రవృత్తి’ మార్గానికి చెందినవారే ఉంటారు. నిష్కామ కర్మను ఆచరించడం ద్వారా, ధ్యాన మార్గం లేదా జ్ఞాన మార్గంలో ఉన్నవారి కంటే వీరు మోక్షానికి మరింత చేరువగా ఉంటారు.
త్యాగాచ్ఛాంతిరనంతరం: కర్మఫల త్యాగం మరియు ఈశ్వరార్పణ భావన పరిపూర్ణత చెందడం వల్ల చిత్తశుద్ధి కలుగుతుంది, తద్వారా శాంతి ఉద్భవిస్తుంది.
మరో మాటలో చెప్పాలంటే, లౌకిక వ్యవహారాలకు దూరంగా ఉండగలిగేవాడు ఆత్మ సాక్షాత్కారాన్ని పొందగలడు. త్యాగం వల్లే శాంతి లభిస్తుంది. విషయ వాంఛల వెంట పడేవారికి శాంతి చాలా దూరంగా ఉంటుంది. శాంతిని పొందడానికి కర్మఫల త్యాగం, నిష్కామ కర్మ మరియు పరోపకారం మాత్రమే మార్గాలు.
ఇప్పటివరకు భగవానుడు భక్తి సాధనలకు సంబంధించిన వివిధ అంశాలను వివరించారు. తదుపరి 7 శ్లోకాలలో ఉత్తమ భక్తుని లక్షణాల గురించి చర్చించబడింది.

జై శ్రీ కృష్ణ
ధర్మో రక్షతి రక్షితః