భగవత్ గీత అధ్యయనం – సాంఖ్య 8

శ్రీ కల్వకొలను చిత్తరంజన్ దాస్ స్మారక సేవా సంస్థ
భగవత్ గీత అధ్యయనం
ఓం శ్రీపరమాత్మనే నమః

::భగవద్గీత::
రెండవ అధ్యాయం:
సాంఖ్య యోగము

తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత।
సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదంతమిదం వచః ॥ 10 ॥

భావం: ఓ రాజా! రెండు సైన్యాల మధ్య అత్యంత విషాదంతో, నిరుత్సాహపడి ఉన్న అర్జునుడిని చూసి, భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు చిరునవ్వు నవ్వాడు.

‘ప్రహసన్నివ’ (ప్రహసన్ + ఇవ) అంటే మందహాసం చేయడం. ఒక చిన్న బిడ్డ అజ్ఞానంతో ఏదైనా అల్లరి పని చేసినప్పుడు, తల్లిదండ్రులు చూపే నవ్వు వంటిది ఇది. మహావీరుడు, ధర్మపరుడు అయిన అర్జునుడు ఇంతటి దీనస్థితికి ఎలా చేరుకున్నాడో అని, ఒక తల్లిదండ్రుడిలా శ్రీకృష్ణుడు చిరునవ్వు నవ్వాడు. అర్జునుడు తన ధర్మాన్ని మర్చిపోయి ఉన్నాడు; అటు భగవంతుడే స్వయంగా ధర్మస్వరూపుడు కాబట్టి, ఆయన అర్జునుడిని చూసి నవ్వాడు.

ఎవరైతే మాయను దాటలేరో, త్రిగుణాలకు (సత్వ, రజో, తమో గుణాలు) బద్ధులై, వాటిని తమవిగా భావిస్తారో, వారు సంసార సాగరంలో చిక్కుకుంటారు. అక్కడ వారికి తాత్కాలిక సుఖాలు, ఆ తర్వాత దుఃఖాలు చక్రంలా తిరుగుతూ వస్తుంటాయి. జ్ఞానికీ, అజ్ఞానికీ ఉన్న ప్రధాన వ్యత్యాసం ఏమిటంటే—జ్ఞాని ముఖంలో చిరునవ్వు ఉంటుంది, అజ్ఞాని ముఖంలో దుఃఖం కనిపిస్తుంది.

ఎవరైతే ఈ మాయను అధిగమిస్తారో, వారు తమ ఇంద్రియాలను నిగ్రహించుకుని, ఈ సంసారంలో జరిగే ప్రతి సంఘటనకూ కేవలం ‘సాక్షి’గా ఉంటారు. అటువంటి వారికి, అజ్ఞానుల చేష్టలు కేవలం ఒక హాస్యభరితమైన దృశ్యంగా (ప్రహసనంగా) కనిపిస్తాయి. అజ్ఞానికి సంసారం ఒక అంతులేని మహాసముద్రంలా అనిపిస్తే, జ్ఞానికి అది గోవు అడుగుజాడలో ఏర్పడిన చిన్న నీటి గుంట (గోష్పదం) అంత సులభంగా దాటగలిగేదిగా అనిపిస్తుంది.

ఇంతవరకు అర్జునుడు, “నాకు అంతా తెలుసు” అని భావిస్తూ, అందరినీ చంపేయాల్సి వస్తుందనే భయంతో, గురువులు మరియు పితామహుల వంటి వారిని కోల్పోతామనే ఆందోళనతో—ఒక అజ్ఞానిలా ప్రవర్తించాడు. ఇప్పుడు తన అజ్ఞానాన్ని గ్రహించి, దాని నుండి బయటపడటానికి, అతను సంపూర్ణ శరణాగతితో పరమాత్మ పాదాలను ఆశ్రయించి, జ్ఞానాన్ని కోరాడు. జ్ఞానాన్ని పొందడానికి అత్యంత ఆవశ్యకమైన పూర్వ షరతు ఏమిటంటే, తన గురువుకు సంపూర్ణంగా శరణాగతి పొందడం మరియు సంసార సాగరాన్ని దాటడానికి ఆయన బోధనలను గ్రహించి, అంగీకరించే మానసిక స్థితిలో ఉండటం. అర్జునుడు అదే చేశాడు. దురాశ రెండు రకాలు – ‘నేను మరియు నాది’ అనేది “సాధారణ మోహం” మరియు “ధర్మాన్ని అధర్మంగా భావించడం” అనేది విశేష మోహం. ఈ రెండూ జ్ఞానప్రాప్తికి ఆటంకాలు; భగవానునికి శరణాగతి పొందడమే ఏకైక మార్గం.
ఈ ‘సాంఖ్య యోగం’ అనే అధ్యాయం స్వయంగా ఒక “పరిపూర్ణ జ్ఞానం” వంటిది. మొదటి అధ్యాయంలో అర్జునుడిలోని కేవలం దుఃఖం మాత్రమే ప్రధానంగా కనిపించింది; కానీ, రెండవ అధ్యాయానికి వచ్చేసరికి, ఆ దుఃఖం కాస్తా “ఆత్మజ్ఞానం” కోసం అన్వేషణగా మారింది. అంతేకాకుండా, భగవంతుని పాదాల చెంత అతను పూర్తిగా శరణాగతి పొందాడు.
ఈ అధ్యాయంలోని మిగిలిన శ్లోకాలు 1) ఆత్మ-అనాత్మ వివేకం, 2) బుద్ధి యోగం, మరియు 3) స్థితప్రజ్ఞత అనే అంశాలను వివరిస్తాయి. అందుకే, ఈ అధ్యాయాన్ని భగవద్గీత యొక్క సారాంశంగా పరిగణించవచ్చు.
తదుపరి శ్లోకాల నుండి, భగవంతుడు అర్జునుడికి గీతా సారాన్ని బోధించడం ప్రారంభిస్తాడు (వ్యాస మహర్షి ద్వారా, పరోక్షంగా మనందరికీ కూడా). ఈ ఉపదేశాలను మన జీవితంలో—మనసా, వాచా, కర్మణా (అంటే త్రికరణ శుద్ధితో)—అమలు చేస్తూ, ఈ అనంతమైన సంసార సాగరం నుండి బయటపడటానికి మనం ప్రయత్నించాలి.

జై శ్రీ కృష్ణ
ధర్మో రక్షతి రక్షితః